Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường đang trở thành những thách thức toàn cầu, công tác giáo dục môi trường cho thế hệ trẻ ngày càng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức, giáo dục môi trường hiện nay hướng tới mục tiêu thay đổi nhận thức, hình thành trách nhiệm và xây dựng lối sống thân thiện với thiên nhiên cho cộng đồng, nhất là học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước.
Hưởng ứng Ngày truyền thống lực lượng Kiểm lâm Việt Nam (21/5), Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học (22/5) và hướng tới Ngày Môi trường thế giới (05/6), trong ngày 20/5/2026, Trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) Tiểu học Lao Chải đã tổ chức cho học sinh tham gia chương trình học tập trải nghiệm, giáo dục môi trường tại khu cứu hộ, bảo tồn động thực vật thuộc Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên, trực thuộc Vườn quốc gia Hoàng Liên.
Chương trình có sự tham gia của 12 cán bộ, giáo viên cùng 138 học sinh khối lớp 5. Đây là hoạt động ngoại khóa thiết thực nhằm giúp học sinh được tiếp cận thực tế với thiên nhiên, nâng cao hiểu biết về môi trường, đa dạng sinh học và ý thức bảo vệ động vật hoang dã ngay từ lứa tuổi học đường.
Đoàn học sinh tham quan chụp ảnh lưu niệm
Trường PTDTBT Tiểu học Lao Chải hiện có 766 học sinh, trong đó phần lớn là học sinh dân tộc Mông sinh sống tại khu vực vùng lõi và vùng đệm của Vườn quốc gia Hoàng Liên. Các em lớn lên gắn bó với rừng, với thiên nhiên, nhưng cũng là đối tượng chịu tác động trực tiếp từ những biến đổi của môi trường và tài nguyên rừng. Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức, hình thành ý thức bảo vệ rừng và đa dạng sinh học cho học sinh địa phương có ý nghĩa lâu dài và mang tính nền tảng đối với công tác bảo tồn.
Tại chương trình, học sinh đã được viên chức của Trung tâm trực tiếp hướng dẫn tham quan khu cứu hộ động vật hoang dã, tìm hiểu về công tác cứu hộ, chăm sóc và tái thả động vật về môi trường tự nhiên. Nhiều em lần đầu tiên được quan sát cận cảnh các loài động vật quý hiếm như gấu, khỉ, mèo rừng, cu li và nhiều loài rùa đang được cứu hộ, chăm sóc tại trung tâm. Những trải nghiệm trực tiếp đã giúp bài học về thiên nhiên trở nên sinh động, gần gũi và giàu cảm xúc hơn rất nhiều so với kiến thức trong sách vở.
Cán bộ Trung tâm DL&BTSV Hoàng Liên giới thiệu về các loài Khỉ
Không chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan, các em còn được tìm hiểu về vai trò của rừng đối với đời sống con người, những nguy cơ đang đe dọa đa dạng sinh học hiện nay như săn bắt, buôn bán động vật hoang dã trái phép, cháy rừng, suy giảm sinh cảnh và ô nhiễm môi trường. Thông qua những câu chuyện thực tế từ cán bộ cứu hộ, nhiều em học sinh đã mạnh dạn đặt câu hỏi, chia sẻ suy nghĩ và bày tỏ mong muốn được góp phần bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ động vật hoang dã.
Cán bộ Trung tâm giới thiệu về các loài cây trong Sách đỏ Việt Nam.
Thực tế cho thấy, giáo dục môi trường thông qua trải nghiệm trực quan đang trở thành xu hướng tất yếu trong công tác bảo tồn thiên nhiên hiện nay. Nếu trước đây hoạt động tuyên truyền chủ yếu dừng ở hình thức phổ biến kiến thức một chiều thì hiện nay, việc kết hợp giữa học tập và trải nghiệm thực tế giúp người học dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và hình thành cảm xúc tích cực đối với thiên nhiên. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được nhiều quốc gia và các khu bảo tồn trên thế giới quan tâm triển khai nhằm xây dựng thế hệ công dân có trách nhiệm với môi trường.
Nhận thức rõ xu thế đó, trong những năm gần đây, Vườn quốc gia Hoàng Liên đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tăng cường hiệu quả công tác giáo dục môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Bên cạnh công tác quản lý, bảo vệ rừng, cứu hộ động vật hoang dã và phục hồi hệ sinh thái, đơn vị đặc biệt chú trọng hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, trong đó học sinh được xác định là nhóm đối tượng trọng tâm và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ nhất.
Nhiều chương trình tham quan trải nghiệm, học tập ngoài thiên nhiên, tìm hiểu hệ sinh thái rừng, hoạt động cứu hộ động vật hoang dã đã được tổ chức thường xuyên tại Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên. Thông qua các hoạt động này, học sinh không chỉ được trang bị kiến thức mà còn hình thành tình yêu thiên nhiên, ý thức trách nhiệm và kỹ năng ứng xử thân thiện với môi trường.
Có thể khẳng định rằng, đầu tư cho giáo dục môi trường chính là đầu tư cho tương lai của công tác bảo tồn. Khi học sinh hiểu được giá trị của rừng và đa dạng sinh học, các em sẽ trở thành những tuyên truyền viên tích cực trong gia đình và cộng đồng. Từ thay đổi nhận thức sẽ dẫn đến thay đổi hành vi, góp phần hạn chế các tác động tiêu cực tới tài nguyên rừng và động vật hoang dã.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, công tác giáo dục môi trường hiện nay vẫn còn một số khó khăn, hạn chế cần tiếp tục được quan tâm khắc phục. Nội dung tuyên truyền ở một số hoạt động còn chưa thực sự phong phú, chưa cập nhật nhiều phương pháp truyền tải hiện đại phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh. Kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm, kỹ năng truyền thông và phương pháp hướng dẫn của một bộ phận cán bộ vẫn cần tiếp tục được nâng cao để tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn và tăng khả năng tương tác đối với học sinh.
Bên cạnh đó, việc huy động sự tham gia của các trường học trong và ngoài khu vực Sa Pa vào các chương trình giáo dục môi trường vẫn còn hạn chế; quy mô hoạt động chưa đồng đều, tính lan tỏa trong cộng đồng chưa thật sự mạnh mẽ. Một số trường học còn gặp khó khăn về kinh phí, điều kiện tổ chức và thời gian để triển khai thường xuyên các hoạt động trải nghiệm ngoài thực tế.
Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục môi trường, cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp tuyên truyền theo hướng trực quan, sinh động và phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh. Tăng cường ứng dụng công nghệ số, hình ảnh, video, trò chơi trải nghiệm và các mô hình giáo dục tương tác nhằm nâng cao tính hấp dẫn và khả năng tiếp nhận của người học. Đồng thời, cần đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và các đơn vị bảo tồn để mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và sức lan tỏa của các hoạt động giáo dục môi trường trong cộng đồng.
Trong xu thế phát triển bền vững hiện nay, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng Kiểm lâm hay các khu bảo tồn mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Việc giáo dục, hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên cho học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường chính là giải pháp căn cơ, lâu dài và bền vững nhất.
Thông qua những hoạt động trải nghiệm thực tế giàu ý nghĩa, Vườn quốc gia Hoàng Liên tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong công tác giáo dục môi trường, kết nối con người với thiên nhiên, góp phần xây dựng lối sống xanh, thân thiện với môi trường và lan tỏa mạnh mẽ thông điệp bảo vệ rừng, bảo vệ động vật hoang dã đến cộng đồng và thế hệ trẻ hôm nay.
Nguyên Hưng – Trung tâm Du lịch
Một số hình ảnh:
